“De laatste zeven jaar is het vechten tegen de weersextremen”, zegt boomkweker Hans Huijbregts (52). Hij investeert daarom steeds meer in methoden om het regenwater vast te houden voor droge maanden.
Huijbregts kweekt struiken zoals laurier, schijnhulst (Osmanthus) en glansmispel (Photinia). Hij werkt op 70 hectare op de Brabantse zandgronden in de buurt van Zundert.
Door klimaatverandering komen droge zomers vaker voor, evenals felle buien en periodes met langdurige regen. April was voor Huijbregts een kurkdroge maand. “Ik heb het planten van jonge stekjes uitgesteld”, zegt hij. “Anders blijf je sproeien want de kleine plantjes hebben echt water nodig.”
Zondag was er eindelijk regen, maar liefst 38,4 millimeter. “Een lot uit de loterij”, zegt Huijbregts, maar dit heft het tekort aan water bij hem niet op.
Hij laat zien hoe hij het tekort aan water bestrijdt en stuurt zijn bus over een zandweg langs een smalle sloot. Links staan jonge struikjes op zijn land. Hij stopt bij een stuw in de sloot. “Die is zes jaar geleden aangelegd door het Waterschap Brabantse Delta”, zegt hij. “Wij konden aangeven waar we een stuw wilden hebben. Soms is er te veel water en dan zet ik hem open en soms wil ik het water vasthouden en dan moet de schuif dicht.”
De stuw, zegt Huijbregts, is een simpele manier om het water vast te houden. “Ergens anders heb ik gewoon een plank dwars op de sloot gezet. Dat werkt ook.”
Verderop gaat het technisch niveau omhoog. Daar heeft de kweker ‘peilgestuurde drainage’ aangelegd, buizen met gaatjes die onder de grond liggen. Drainage wordt al decennia overal toegepast om overtollig water af te voeren naar de sloot. Maar bij het peilgestuurde systeem wordt het water opgevangen in een grotere plastic buis die dwars op de drainagebuizen ligt en in verbinding staat met een regelput. Daar kan worden ingesteld of er water moet worden afgevoerd of vastgehouden.
Water vasthouden is belangrijk, maar zuinig met water omgaan ook, zegt Huijbregts. Hij laat zien dat er tussen de struikjes slangen liggen met gaatjes. Langzaam druppelt daar water uit. Niet te veel, niet te weinig. Het water dat hij nodig heeft voor de planten komt uit de grond via een aantal bronnen en een riviertje dat langs zijn percelen loopt, de Aa of Weerijs.
Is het een trend, water vasthouden en zuinig met water omgaan? “Bij andere kwekers in de buurt zie ik het ook”, zegt Huijbregts. “Hier in de buurt worden wij het redelijk eens over wat er moet gebeuren, maar ik zie in andere streken ook wel boeren en kwekers tegenover waterschappen staan. Dan wordt het lastiger.”
Regelmatig verbieden waterschappen boeren om vanwege droogte water uit de sloot te pompen. In adviezen, zoals vorige week van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, staat al heel lang dat het verstandig is om zuinig te zijn met zoet water. Cijfers zijn er niet over hoe boeren en kwekers dat al doen en bijvoorbeeld stuwtjes gebruiken.
Net als Huijbregts ziet grondwaterhydroloog Vince Kaandorp van Deltares een trend. “Zeker na de droge zomer van 2018 zoeken boeren naar mogelijkheden om het watergebruik te sturen en als het mogelijk is water in de winter op te vangen en te bewaren voor het groeiseizoen. Maar het is nog veel te weinig.”
Kaandorp is betrokken bij een onderzoek naar ondergrondse wateropslag bij een akkerbouwer in het Noord-Hollandse Anna Paulowna. Net als bij Huijbregts wordt daar water verzameld via drainagebuizen. Bij dit project kan het water dat wordt opgevangen ondergronds tussen twee kleilagen worden opgeslagen. Zoet water is daar niet alleen schaars vanwege droogte, maar ook door toenemende verzilting waardoor water uit de sloot niet of nauwelijks bruikbaar is voor bevloeiing van gewassen.
De mogelijkheden om water vast te houden zijn in elke regio afhankelijk van de omstandigheden, waaronder de grondsoort, vertelt Kaandorp. Op de hoge zandgronden nemen boeren vaak eenvoudige maatregelen zoals de bouw van kleine stuwen in beken, greppels en andere kleine stroompjes. Daarmee wordt het grondwater aangevuld, in feite ook een ondergrondse opslag.
Naast de bouw van een stuw is de aanleg van een waterreservoir een optie, een grote badkuip met aan de randen een wal van zand met plastic zeil daaroverheen. Daarmee kun je wel water opsparen maar om regelmatig te bevloeien heb je een mega-bak nodig, zegt Kaandorp.
De hydroloog denkt dat bevordering van de ‘sponswerking’ van de bodem een goede basis is, naast andere maatregelen. Daarvoor is veel organische stof, verteerde plantenresten, in de bodem nodig. Dat trekt bodemleven aan en deze diertjes maken de bodem los. Gevolg: in de poriën blijft water langer zitten. Huijbregts doet dat al. Hij volgde twintig jaar geleden een cursus bodem-biologie: “Het bodemleven moet je met rust laten. Dat bevordert het watervasthoudend vermogen.”
Lees het originele artikel hier.